ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ޖަމާލު އަބޫބަކުރު


މަޒުމޫނުގެ ތަޢާރަފުގައި ލިޔުންތެރިން ތަފާތު ތަޢުރީފުތައް ލިޔުއްވައިފައި ހުރެއެވެ.  މި ތަޢުރީފުތަކުގައި ޢިބާރާތުގެ ކުދިކުދި ތަފާތު ހުއްޓަސް ކޮށްފައިވަނީ ހަމަ އެއް މާނައެކެވެ.

ލަފުޒީގޮތުން ބަލާއިރު މަޒުމޫނުގެ މާނައަކީ އެއްޗިހިތަކެއް އެއްކޮށްގެން ޖަމާކުރެވިފައިވާ އެކައްޗެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މަޒުމޫނޭ މި ކިޔަނީ އެއް މައިގަނޑުނަމަކަށް ބިނާކޮށްގެން ހޯދައިފައިވާ އެތައް ބައިވަރު މަޢުލޫމާތުތަކެއްގެ މައްޗަށް ލިޔެ އެއްކޮށްފައިވާ ޕެރެގުރާފުތަކަކަށެވެ.

އަހަރެން އުފަންވިތާ ކިތަންމެ ދުވަހެކެވެ. ޅަކަމުން ކަންނޭނގެއެވެ. ގެއިން ބޭރަކަށް ނުވެއް ނިކުމެވެއެވެ. ކަނު އަނދިރީގައި ފިތި ބާރުވެ އޮންނަންޖެހުމުން ހިތްދަތި އިޙްސާސް ތަކެއް ކުރެވެއެވެ. ބޭރުން އިވޭ ނާމާން އަޑުތަކާއި އެކުވެސް ބޭރުގެ ޚަބަރުތައް ބަލާލުމަށް އެދެވެއެވެ. ދުވަހެއްދުވަހަކަށް އަހަރެން ބޮޑުވަމުން އާދެއެވެ. ވާއުނދަގޫ ވަނީ ހައްތަހާ ބޮޑެވެ. ފިތޭފިތުން ހައްތަހާވަނީއިތުރެވެ. އަހަންނަށް މިތަނުން ބޭރަށް ނުކުމެވޭނީ ކޮން ދުވަހަކުން ބާވައެވެ؟

އަހަންނަށް ގޭ ހުރިހާ އެންމެންވެސް ވަރަށް ހެވެވެ. އެހެންވެ އަހަރެންގެ އަޞްލު ޠަބީޢަތް ހާމަ ކުރާކަށް ނުކެރެއެވެ. އަހަރެން ނިދަނީ ގޭ ކައިރީ އަސްކަންޏެއްގެ ދަށުގައެވެ. އެއީ އެ ގޭ މީހުން ހިކިމަސް ގުދަން ކޮށްފައި ހުންނަ ތަނެވެ. ޖެހިގެން ހުންނަނީ ވަގުތީ ބަދިގެއެވެ. އެ ގެއަށް ގެންނަހައި މަހެއް ކައްކައި ހިއްކާއިރު އޭގެ ގަރުދިޔަގަނޑުން ރިހާރުކުރުހަދަނީ އެ ބަދިގޭގައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަހަރެން ނިދާ ޖަގަހައިގައި އޮންނައިރު އަންނަ ވައިރޯޅިން ތަފާތު ވަސް ދުވައެވެ. ބައެއް ފަހަރު ގަރުދިޔަ ވަހެވެ. ރިހާކުރުވަހެވެ. ފިއްލެޔޮ ވަހެވެ. ހިކިމަސްވަހެވެ. ލޭކުނި ވަހެވެ. މަދު ފަހަރެއްގައި ބަތާއި ރިހަވަސްވެސް ދުވައެވެ. މިއީ އަހަންނަށް އެންމެ މީރު ބާވަތްތަކެވެ. މި ވަސްތައް މަށަށް ދުވާތީ ރޭގަނޑު ހަމަނިދި ނުނިދެއެވެ. މި ވަހުންވެސް ހިތްދަތިކަމާ އެއްވަރަށް ހިތް ހަމަ ޖެހުން ލިބޭތީއެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް ގުދަނުގެ ދޮރުފަތް ހަނދާން ނެތިގެން ނުލައްޕައި ގޭ މީހުން ނިދައިފިނަމަ މަސްގަނޑެއް ކައިލާނެ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިދާނެކަމަށް ކުރެވޭ އުންމީދު ބޮޑެވެ.

 

ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ޖަމާލު އަބޫބަކުރު

މި ލިޔުން އަޅުގަނޑު ޚާއްޞަކޮށްލާނީ ވާހަކަދެއްކުމުގެ އަދަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ، މާތްދަރަޖަ އާއި އެންމެ މާތް ދަރަޖަ ބޭނުންކުރެއްވުމުގައި ގިނަ ބޭފުޅުންނަށް އެންމެ އޮޅުން އަރާކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށެވެ.
        
ކަމަކާ ގުޅިގެން ޢާއްމު ގޮތެއްގައި "ލެއްވުން" މި މަޞްދަރު އިތުރުކުރެވެނީ ދެވަނަ ދަރަޖަ ކަމުގައިވާ މާތް ދަރަޖައިން ވާހަކަދައްކާއިރު އެވެ. އެންމެ މާތް ދަރަޖައިން ވާހަކަދައްކާއިރު ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އިތުރުކުރެވެނީ "ވަޑައިގަތުން" މި މަސްދަރެވެ.

ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ޖަމާލު އަބޫބަކުރު

ޢަރަބީން އެ އަޑަކާ މެދު ފަޚުރުވެރިވާ އަޑަކީ "ض" ގެ އަޑެވެ. ދިވެހީންގެ ވެސް އެފަދަ އަޑެއް އޮތެވެ. އެ އަޑުގެ ރަމްޒު ތާނައިގައި އޮތަސް އެ އަޑު ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި މިހާރު ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރެވެޔެކޭ އަޅުގަނޑު ދަންނަވާހިތެއް ނެތެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެ އަޑު އިވޭލެއް މަދުކަމުންނެވެ. ވަރަށް މަދު ބޭފުޅަކަށް އެ އަޑު ބޭނުންކުރައްވަން އެނގިވަޑައިގަތަސް މި ޖީލުގެ ޒުވާނުން އެ އަޑާ ބީރައްޓެހި ކަމުންނެވެ.

އަޅުގަނޑު މި ދަންނަވަނީ "ށ"ގެ އަޑުގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ދިވެހީންނަށް ޚާއްޞަ އަޑެކެވެ. އެހެން ބަހަކުން އަޅުގަނޑަށް ހަމަ ގައިމުވެސް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ އަޑެއް ނޫނެވެ. ނެތެކޭ ދަންނަވާކަށް ނުކެރޭނެ އެވެ. އެކަމަކު ބުނެވޭ ގޮތުގައި މިއީ ހަމަ ދިވެހީންނަށް ޚާއްޞަ އަޑެކެވެ.

ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ޖަމާލު އަބޫބަކުރު
        

ދިވެހިބަހަކީ މުއްސަނދި ބަހެކެވެ. ދިވެހީންނަކީ ދޫ ފަސޭހަ ބަޔެކެވެ. އެހެނީ ގިނަ ބަސްބަހުން ވާހަކަދައްކާ އަޑު އަހާއިރު، މާދަރީ ބަސް ނޫން ބަހެއްގެ އަކުރުތައް ކިޔަން އެމީހުންނަށް ވަރަށް އުނދަގުލެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހީންނަށް ދިވެހި ބަހުގެ އަހުލުވެރީންނަށް އެއީ ހަމަ ދާދި ފަސޭހަކަމެކެވެ.

މިސާލަކަށް: ޖަޕާނު މީހުން އަޅުގަނޑު ނުވަތަ މޯލްޑިވްސް ކިޔަން އުޅޭއިރު "ޅ"ގެ ބަދަލުގައި އަދި "ލ"ގެ ބަދަލުގައި "ރ" ގެ އަޑު ނުކުމެއެވެ.

ޢަބްދުﷲ ޢިމްރާން،  އދ. ހަންޏާމީދޫ

ކަންއިތުރަކީ ކަމަކަށް އިތުރު ސިފައެއް ނުވަތަ ބަޔާނެއް ގެނެސްދޭ ކޮންމެ ލަފުޒެއް ނުވަތަ ލަފުޒުތަކެކެވެ. އެހެނީ ކަންއިތުރުގެ ގޮތުގައި ލަފުޒެއްގެ އިތުރުން ބަޔާންވެސް އާދެއެވެ. މިހާތަނަށް ޝާއިޢު ކުރެވިފައިވާ ޤަވާއިދު ފޮތްތަކުގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައި ހުންނާތީ ފެންނަނީ ކަމަކަށް އިތުރު ސިފައެއް، ނުވަތަ ބަޔާނެއް ގެނެސްދޭ ކޮންމެ ބަހަކީ ނުވަތަ ބަސްތަކަކީ ކަންއިތުރުގެ ގޮތުގައެވެ. މިގޮތަށް ކަންއިތުރު އައުމުގައި ކަމުގެ ކުރިއަށް އަދި ފަހަތަށްވެސް ކަންއިތުރު އާދެއެވެ. ވީމާ ކަންއިތުރަކީ ހިނގި، ހިނގާ، ހިނގައިފި، ހިނގާނެ ނުވަތަ ހިނގައިފާނެ ކަމަކަށް އިތުރު ސިފައެއް ގެނެސްދޭ ކޮންމެ ލަފުޒެއް ނުވަތަ ލަފުޒުތަކެއް ކަމަށް ދެންނެވިދާނެއެވެ.

1.    ތަޢާރުފު

ބަހުގެ ގަަވާއިިދާ ބެހޭގޮތުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ވާހަކަދައްކައިފައި ވާ ކަމަށް ބެލެވެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 4 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައި ގްރީކްގެ ބަސްވާރުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން މިއަދާ ހަމައަށް އައިއިރު ވެސް ދުނިޔޭގައި ވާހަކަދެކެވެމުން އަންނަ އެކި ބަސްބަހުގެ ޤަވާޢިދާމެދު ބަސްވެރިންނާއި ބަސްވާރުންނާއި ޢިލްމުވެރިން އަންނަނީ ޤަވާޢިދު ފޮތްތަކެއް ލިޔަމުންނެވެ. މި ގޮތުން، ދިވެހިބަހުގެ ގަވާއިިދާ ބެހޭގޮތުން ލިޔެފައިވާ އެންމެ އިހުގެ ލިޔުމެއްކަމަށް ބެލެވެނީ، ނައިބު ތުއްތު ލިޔުއްވާފައިވާ ތަޤްވީމުއްލިސާނިއެވެ. ނުވަތަ ތާނަލިޔުމުގެ ގަވާއިދެވެ. ނުވަތަ މި ދެ ފޮތެވެ.

(ހ) އަކުރަކީ ކޮބާ؟
    ދިވެހިބަހުގައި އަކުރަކީ ބަހުގެ އަޑުތައް ލިޔުމުން ފާޅުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ރަމްޒުތަކުގެތެރެއިން "ފިލި" ނޫން އެހެން ނިޝާންތަކެވެ.
    މިސާލު:  ހ، ށ، ނ، ރ، ބ، ކ، އ، . . . .

    މީގެ އިތުރަށް އެހެން ލަފުޒަކާ ގުޅިގެން ނޫނީ މާނައެއް، އާދެ! ފުރިހަމަ މާނައެއް ދޭހަނުވާ ލަފުޒުތަކަކީވެސް ދިވެހިބަހުގެ ގަވާއިދުގައި އަކުރެވެ. މިއީ ދިވެހިބަހުގައި ހިމެނޭ އަށް ބައިގެ ތެރެއިން އެއް ބަޔެވެ. މި ޒަމާނުގެ ޢިބާރާތުން ދަންނަވާނަމަ މި ފަދަ ލަފުޒުތަކަކީ މަސައްކަތު ލަފުޒެވެ.

ދިވެެހި ޤައުމު އޭގެ އެންމެ ހަލުވި ދުވެލީގައި ތަރައްޤީގެ ހަރުފަތްތައް ގިރާކުރަމުން ކުރިއަށްދިޔުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މިންވަރާ ކައިރި މިނެއްގައި ވެސް، ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތުގެ އެންމެ މުހިއްމު ބައިކަމުގައިވާ ދިވެހިބަހުގެ ތަރައްޤީއަށް ދިވެހީން ސަމާލުކަން ދޭބާވައެވެ! ދިވެހިބަހާ ނުލައި ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތު ދެމެހެއްޓޭނެބާވައެވެ! ބަސް ތަރައްޤީކުރުމަކީ ޤައުމީ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި މުހިއްމު ކަމަކަށް ނުވޭބާވައެވެ!

ދިވެހިބަހާއި ބަހުގެ ހުރިހައި ފަންނުތަކެއް ދިރުވައި އާލާކޮށް, ތަރައްޤީކުރުމަށް