އަޅުގަނޑަށް ހަމަ ގައިމުވެސް ވަރަށް ކަމުދިޔަ މިވާހަކަ

ފުނޑާދައެއްގެ ފޯލެއް ... ފޯލަށް ... މިއީ ކޮން ސަރަހައްދެއްގެ ބަހުރުވައެއްތޯ؟ އާންމު ބަހުރުވައިގައި ކިޔަނީ ފޮއި، ފޮއެއް، ފޮއަށް.

ވަރަށް ކިޔާ ހިއްވާކަހަލަގޮތަކަށް އޮތް ލިޔުމެކެވެ. އެހެން ބޭފުޅަކު އެ ވިދާޅުވި ފަދައިން ފޯލެއްގެ ތަންކޮޅުގައި އަޅުގަނޑުވެސް އަޅައިގަތެވެ. ދުވަހަކުވެސް އަދި އަޑު އިވިފައި ނުވާ ބަހެއްވެސް ދިމާވިއެވެ. އެއީ ވަށްކަވާށި އެވެ. އާނއެކެވެ. އެނގޭ އެއްޗިއްސައްވުރެ ނޭނގޭ އެއްވެތި ގިނައެވެ.

ފޯލާބެހޭ ގޮތުން މުޚްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާނުގެ ބަހެއް ލިބޭތޯ އެބަ މަސައްކަތް ކުރަމެވެ. އެ ވަގުތަކުން ވަށްކާވަށީގެ މައްސަލަ ވެސް ހައްލު ވެގެންދާނެ ކަމަށް ވަރަށް އުންމީދު ކުރަމެވެ.

ފޯލާ ބެހޭގޮތުން އަޅުގަނޑު ވެސް އެއްޗެއް ދަންނަވާލާ ހިތް ވެއްޖެ އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ''މ'' ކުރައްވާފައި އޮތް ސުވާލާ ގުޅިގެންނެވެ. އަދި ޢަބުދުލް މަޖީދުގެ ފައިންޕުޅު ވެސް އެ ''ފޯލުން'' ސަލާމަތް ނުވި ކަމަށް ވިދާޅު ވެފައިވާތީއާއި، ހަމަ އެފަދައިން ފަންވަތުގައި މި ލިޔުން ޝާއިޢު ކުރުމަށްޓަކައި ލިޔުން ކިޔަމުން ދިޔަ އިރު، އަޅުގަނޑުގެ ލޮލަށް ވެސް، މި ''ފޯ'' ތަންކޮޅެއް ފަލަކޮށް ފެނިފައިވާތީ އެވެ.

ކަން މިހެން އޮތަސް އަޅުގަނޑާއި، އަނެއް ދެބޭފުޅުންގެ ސަމާލުކަން ''ފޯލާ ދިމާޔަށް'' ހުއްޓުނު ގޮތުގައި ތަފާތެއް އެބަ ހުއްޓެވެ. މި ބަސް ފެނުމުން އަޅުގަނޑު ހިތަށް އެރި އެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުގެ އުފަން ރަށް ''ތޮއްޑޫ'' މީހުން މި ބަސް ބޭނުން ކުރާ ގޮތާ ހާދަ ގާތްކުރާ ގޮތެކެވެ. ތޮއްޑޫ މީހުންގެ ބަސްމަގުގައި ފުނޑާ ދައިގެ ފޮޔަށް ''ފޮއި'' މި ހެން ކިޔައެއް ނޫޅެ އެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ކިޔައި އުޅެނީ ''ފޯ'' މި ހެންނެވެ. މި ތަނުގައި އަދި އެހެން ނުކުތާ އެއް ވެސް ދަންނަވައިލާނަ އެވެ. ތޮއްޑޫ މީހުންގެ ފައިމައްޗަށް ފުނޑާ ދައިގެ ފޮޔެއް ނުވެއްޓެ އެވެ. ވެއްޓެނީ ފުނޑާދާގެ ނުވަތަ ފުނޑާދަލުގެ ފޯލެވެ.

ރަށުމީހުން ބޭނުންކުރާ ގޮތާ ގާތްކުރާ ގޮތެކޭ ހިތަށް ވަނީ ބަލިހަނދާނެއްގެ ތެރޭން ކަމަށްވި އެވެ. ކުށް ހަނދާން ބުނާ ގޮތުން ރަށުމީހުން ކިޔަނީ ފޯއެކެވެ. ފޯލެކޭ ނޫނެވެ. ނަމަ ވެސް ރަށުގެ އިސް ރަށްވެއްސަކަށް ގުޅާލުމުން އޭނާ ކަށަވަރުކޮށްދިން ގޮތަކީ މުޚުތާރު ލިޔުއްވާފައި އެވާގޮތެވެ. ތޮއްޑޫމީހުން ވެސް ކިޔަނީ ހަމަ އެގޮތަށްކަމަށްވި އެވެ.

ތޮއްޑުވާ ގުޅުވައިގެން ފޯގެ އެހެން ނުކުތާ އެއްވެސް ފާހަގަ ކޮށްލާނަމެވެ. ހަނދުމަހުގެ ދުވަސްތައް ކިޔުމުގައި ''ފޮއި ދުވަސް'' މިހެން ކިޔައި އުޅޭ އެހެން ނޫންތޯ އެވެ. މި ސާލަކަށް އޭރު އެ ދަރިފުޅުގެ ޢުމުރުން ދެ މަހާއި ފޮއި ދުވަހޭ ބުނޭ ނޫންތޯ އެވެ. ފޮއިމައްޗަކީ، ހަނދު މަހުގެ 13، 14، 15 މި ދުވަސްވަރު ނޫންތޯ އެވެ. ތޮއްޑޫ މީހުންގެ ބަސްމަގުގައި ވެސް ފޮއި ދުވަސް ކިޔައެވެ. ފޯ ދުވަހެއް ނުކިޔަ އެވެ. ނަމަވެސް، ހަނދުމަހުގެ އިސްވެ ދެންނެވުނު ދެތިން ދުވަހަށް ފޮއިމަތި ކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި ކިޔަނީ ފޯމައްޗެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން (ތޮއްޑޫ މީހުންގެ) ބަސްމަގުގައި ފޯގެ ދެން އޮތް މާނަ ގުޅެނީ މީރު ކާއެއްޗަކާ އެވެ. އެއީ ދޮންކަށިކޭލުން ހިލާ އެއްޗެކެވެ. އެ ތައްޔާރު ކުރުމަށް ކިޔަނީ ފޯ ހިލުމެވެ. މި ނަން ވެސް އެކަހެރި ކުރާއިރު ފޯލޭ ކިޔަ އެވެ. އެ ކަމަކު އާންމު ކޮށް ބުނެ އުޅޭނީ ފޯކޮޅެއް ކާލަން އަންނާށޭ މިހެންނެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑަށް ވަރަށް މީރު އެއްޗެކެވެ. ދެން އިތުރަށް ތަފުޞީލު ލިޔެވޭނީ ފޯކޮޅެއް ކާން ލިބުނު ދުވަހަކުންނެވެ.

މިވާހަކަ ވިދާޅުވެލެއްވި ކަމަށްޓަކައި ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށް ވަރަށްބޮޑަށް ޝުކުރު ދަންނަވަމެވެ. މ ގެނަމުގައި ސުވާލު ކުރެއްވި ބޭފުޅާއަށް ދަންނަވައިލަމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ރަށުގައި ފުނޑާދައިގެ ފޮއި އަށް ކިޔަނީ ފުނޑާދަލުގެ ފޯލެވެ. އަދި ދަންނަވަމެވެ. އަޅުގަނޑު އާދަމް ނަޞީރުގެ ކޮމެންޓް ކިޔާލުމަށްފަހު އިތުރު ހައިރާންކަމެއް ލިބުނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ރަށުގައިވެސް ފޮއިމަތި ކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި ކިޔަނީ ފޯމައްޗެވެ.
އަބްދުލްމަޖީދުގެ ނަމުގައި ސުވާލުކުރެއްވި ބޭފުޅާ ތިކުރެއްވި ސުވާލު އަޅުގަނޑުވެސް މިވާހަކަ ޓައިޕް ކުރަމުން ދިޔައިރު އުފެދުނެވެ. އެހެންވީމާ ބައްޕައަށް ގުޅައިގެން އެކަން ސާފުކުރީމެވެ. ބައްޕަ ބުނުއްވީ އެއީ ކަނދިވަށި ހުންނަގޮތަށް ފަނުން ވިޔެފައި ހުންނަ އެއްޗެއްކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ވަށްކާވަށި ވިޔާނީ ވަށްކޮން ކަމަށެވެ. ވަށްކާވަށީގައިވެސް ކަނދިވަށި ފަދައިން މަތިކިބަޔަކާއި ވަތުކިބައެއް އޮންނާނެއެވެ. ވަތުކިބަޔަކީ އެއްޗެހި އެޅުމަށް ބޭނުންކުރާބައެވެ.
ބައްޕަ ބުނުއްވާގޮތުގައި ކުރީޒަމާނުގައި ވަށްކާވަށްޓަކީ އެންމެން ދަންނަ އެއްޗެކެވެ. މިހާރު އެބޭނުން ނުކުރާތީ ނުވަތަ ކުރަން ނުޖެހޭތީ ނޭގެނީ ކަމަށެވެ.
އަދި ދަންނަވައިލަމެވެ. އަޅުގަޑުމެން ރަށަކީ ށ. މިލަންދު އެވެ .މިލަންދުއަކީ މީގެ 15 ވަރަކަށް އަހަރުކުރިން ފަޅުރަށެކެވެ. މިރަށުގައި މިހާރު ދިރުއުޅެމުންދާ މީހުންނަކީ ކުރީގައި ށ.މާކަނޑޫދޫގައި އުޅުނު މީހުންނެވެ. މިލަންދުވަށް ބަދަލުވާން ފެށީ މީގެ 10ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިންނެވެ. ބަދަލުވުވުމަށް 5 ވަރަކަށް އަހަރު ހޭދަވެގެން ދިޔައެވެ. އާބާދީއަކީ ގާތްގަނޑަކަށް +2000މީހުންނެވެ

އަޅުގަނޑުމެން އައްޑު އަތޮޅުގައި ވެސް ކިޔަނީ "ފޯލާ" މިހެންނެވެ. އެހެން ކަމުން ފޯލި ކިޔާ އެހެން ބަހުރުވާތައް ވެސް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ދިވެހިބަހުގެ ލިޔާ ބަހުރުވައިގައި ބޭނުންނުކުރާ ގޮތަށް އެބަސް ބޭނުންކުރުމުން ބަހުގެ ގަވައިދުތަކާ ފުށުއަރައި ކިޔަންވާ ގޮތް މީހުންނަށް ނޭނގޭ ހިސާބަށް ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ ބަހެއްގައި ވެސް ލިޔާ ބަހުރުވައެއް އޮންނައިރު ލިޔެކިޔުންތައް ހުންނަން ޖެހޭނީ އެބަހުރުވައިންނެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަ ކުރެވުނީ ތޮއްޑޫ އާއި އައްޑޫގައި ބައެއް ބަސް ބޭނުން ކުރާ ގޮތް އެއްގޮތް ކަމެވެ. މި ގޮތުން އެހެން ހިސާބުތަކުގެ މީހުން ކުރުމަސް ކިޔާ މަހަށް އައްޑޫ ގައި ވެސް ތޮއްޑޫގައި ވެސް ކިޔަނީ ދިގުމަހެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން ހުވަދު އަތޮޅުގައިވެސް ކިޔަލީ "ފޯލާ" މިހެންނެވެ. އެކަމަކު ކުރުމަހަށް ކިޔަނީ ހަމަ ކުރުމަހެވެ.